Een korte boekbespreking van “De honderdjarige oorlog tegen Palestina” van Rashid Khalidi.

Rashid Khalidi is een Amerikaans-Palestijns schrijver en historicus die onder meer een tijdlang de Edward Said Professor in Modern Arab Studies aan Columbia University in  New York is geweest. Zijn familie maakt al meer dan honderd jaar deel uit van de Palestijnse elite. In 2020 schreef hij het in 2022 vertaalde boek De honderdjarige oorlog tegen Palestina. Ik leg onderaan deze post uit waarom ik over dit boek wilde schrijven. Eerst even een korte bespreking van De honderdjarige oorlog.
                Het boek beschrijft in zes periodes (1917-1939, 1947-1948, 1967, 1982, 1987-1995 en 2000-2014)  de gewapende conflicten in Palestina en omringende gebieden waarbij Khalidi de officiële geschiedenis verweeft met de persoonlijke ervaringen van zijn familie. Daarmee is het zowel een familie- als een politieke geschiedenis.
Hij is zeer duidelijk over zijn perspectief; hij beschrijft de conflicten vanuit een Palestijnse bril.       
                Het boek is een integrale beschrijving van honderd jaar politieke ontwikkelingen in Palestina. De zes periodes worden beschreven in een zelfde thematische opbouw  met als belangrijke elementen het zionisme en de houding van westerse landen ten opzichte van deze ideologie, de succesvolle beïnvloeding van de publieke opinie door Israël, de gebrekkige strategie van de Palestijnse leiders en de opinie van westerse regeringen over een eigen staat voor de Palestijnen. Met deze structuur van de hoofdstukken onderbouwt Khalidi de stelling dat niet sprake is van incidenten maar van een systemisch conflict waarin spelers (grotendeels) herhalende rollen spelen. Het boek is goed geschreven en minder beschouwend dan gangbaar voor dit soort boeken omdat de familiegeschiedenis een aantal  gebeurtenissen meer invoelbaar  maakt. Ik weet niet of het door deze stijl kwam maar het boek raakte me persoonlijk en zette me aan het denken over mijn eigen opstelling in dit conflict. Ik verwoord enkele van mijn overwegingen hierna.
Allereerst, ik heb me nooit verdiept in de positie van de Palestijnse bevolking in dit conflict. Ik behoor naar ik vrees tot een grote groep Nederlanders die aangenomen heeft dat het allemaal wel zou meevallen en dat Israël toch een westerse democratie is. Zowel 7 oktober 2023 als wat daarna gebeurde maakte mij duidelijk dat het helemaal niet meevalt en dat er sprake is van een geweldspiraal in Israël en de bezette gebieden. Voor het eerst ging ik me ook afvragen hoe het Israëlische beleid eigenlijk in elkaar zit en dit boek vult een deel van de puzzel.     
                Ik was me ook nooit zo bewust van het narratief dat na de tweede wereldoorlog in Nederland dominant is geworden en wat ik zelf ook heb geïnternaliseerd. Echter, toen ik dit boek ging lezen dacht ik tijdens het eerste hoofdstuk op elke pagina een paar keer nou nou, is het nu echt zo erg.  Dat is niet mijn normale reactie als ik iets lees wat op gespannen voet staat met wat ik denk en weet. Het duurde even voordat ik me realiseerde dat ik zonder dat ik het wist grondig vast zat in het narratief van de regeringsleiders en machthebbers in Israël. Ik had nog nooit echt naar de andere kant van het verhaal geluisterd.
                Dat brengt me tot de voor mij misschien wel schokkendste  conclusie. Het is niet zo dat Israël door de gebeurtenissen van 7 oktober 2023  is getraumatiseerd en veel gewelddadiger reageert dan voorheen. Israël reageert hetzelfde als altijd maar alleen grootschaliger. Het was voor mij zeer ongemakkelijk om het hoofdstuk over Beiroet in 1982 te lezen en de herkenning van het patroon in Gaza te zien. Het lijkt gewoon staand beleid, minimaal sinds 1948. Het gaat over een systematische aanpak om de Palestijnse cultuur te vernietigen. Daarnaast vindt een stelselmatige liquidatie van tegenstanders plaats zowel in individueel verband als gericht op hele groepen. Daarbij worden burgerslachtoffers als een gegeven beschouwd. Hier zou veel meer over geschreven moeten worden dacht ik. Misschien is dat wel gebeurd maar heb ik het niet gezien.
                Tenslotte, ik was uit principe altijd heel voorzichtig met het gebruik van het woord kolonialisme. Ik dacht dat dat wel voorbij was. De laatste jaren denk ik steeds meer dat dat naïef van me is geweest en het kolonialisme niet is gestopt maar een nieuwe vorm heeft gekregen. Ik worstel daar nog steeds mee. Maar in ieder geval snap ik inmiddels wel waarom Khalidi spreekt over de kolonialisatie van Palestina. Het is ook moeilijk om het anders te zien als je je bewust wordt van het Palestijnse perspectief, een volk dat daar al eeuwen leefde en de afgelopen eeuw uit een groot deel van zijn leefgebied is verdreven met de stelselmatige ontkenning van een Palestijnse identiteit.
                Ik raad iedereen aan dit boek te lezen. Het gaf mij veel vragen en emoties en heeft mijn denken over dit conflict aangezet. Ik gun heel veel mensen een onrustig hart over dit onderwerp. Dat betekent niet dat ik ineens tegen Israël ben maar wel dat ik meer wil luisteren naar de stem van de Palestijnen. Het wordt tijd om ons eens af te vragen wat rechtvaardigheid eigenlijk betekent in Israël, Libanon en de bezette gebieden en hoe we ons daartoe willen verhouden.